Gdy pada pytanie o największą elektrownię słoneczną w Europie, odpowiedź zależy od tego, czy porównujemy obiekty już działające, projekty dopiero planowane oraz jak wyznaczamy granice Europy. Obecnie najbezpieczniej wskazać niemiecki Energiepark Witznitz, ale na horyzoncie są inwestycje, które mogą szybko zmienić ten ranking.
Najważniejsze fakty o europejskich gigantach fotowoltaiki
- Energiepark Witznitz w Niemczech ma około 650 MWp i jest największą działającą, pojedynczą farmą PV w geograficznej Europie.
- Instalacja zajmuje około 500 hektarów i składa się z ponad 1,1 miliona modułów.
- Witznitz może produkować około 640 GWh energii rocznie, zapewniając prąd dla około 200 tysięcy gospodarstw domowych.
- Hiszpańska Francisco Pizarro ma 590 MW, a Núñez de Balboa około 500 MWp.
- Rumuński projekt Dama Solar ma osiągnąć około 1,2-1,35 GWp, ale nie jest jeszcze elektrownią działającą.
Największa działająca farma PV znajduje się pod Lipskiem
Energiepark Witznitz leży w Saksonii, na południe od Lipska, na terenie dawnej kopalni węgla brunatnego. Po pełnym uruchomieniu w 2024 roku osiągnął moc około 650 MWp, dzięki czemu wyprzedził największe wcześniejsze instalacje w Hiszpanii.
Skala projektu robi wrażenie przede wszystkim dlatego, że panele zajmują około 500 hektarów, czyli powierzchnię porównywalną z około 700 boiskami piłkarskimi. Na terenie farmy pracuje ponad 1,1 miliona modułów fotowoltaicznych, a energia trafia bezpośrednio do sieci przesyłowej najwyższych napięć.
Szacowana produkcja wynosi około 640 GWh rocznie. To wystarcza do pokrycia zużycia energii przez mniej więcej 200 tysięcy gospodarstw domowych, choć takie przeliczenia zawsze zależą od przyjętego poziomu zużycia. W mojej ocenie ważniejsze od samej liczby mieszkań jest to, że Witznitz pokazuje możliwość ponownego wykorzystania terenów zdegradowanych przemysłowo.
Przeczytaj również: Fotowoltaika Poznań: Koszty, dotacje i szybki zwrot inwestycji
Co oznacza moc 650 MWp
Symbol MWp oznacza moc szczytową instalacji fotowoltaicznej, mierzoną w warunkach laboratoryjnych przy określonym natężeniu promieniowania. Nie oznacza to, że farma przez cały czas dostarcza do sieci 650 MW.
Rzeczywista produkcja zmienia się wraz z porą dnia, zachmurzeniem, temperaturą i porą roku. Dlatego przy porównywaniu elektrowni trzeba patrzeć nie tylko na moc zainstalowaną, lecz także na roczną produkcję energii, sposób przyłączenia do sieci i dostępność infrastruktury przesyłowej.
Dlaczego Witznitz jest ważniejsze niż sam rekord mocy
Witznitz powstał na obszarze po wydobyciu węgla brunatnego. Taki teren zwykle wymaga rekultywacji i nie zawsze nadaje się do tradycyjnego rolnictwa, dlatego przeznaczenie go pod OZE ogranicza presję na wartościowe grunty rolne.
Według danych programu Copernicus część obszaru przeznaczono także na ochronę przyrody, działania społeczne i turystykę. Wokół instalacji powstały między innymi nowe nasadzenia oraz trasy rekreacyjne. To dobry przykład, że duża farma fotowoltaiczna nie musi oznaczać całkowitego wyłączenia terenu z innych funkcji.
Projekt ma również znaczenie dla stabilności systemu elektroenergetycznego. Witznitz został podłączony do sieci przesyłowej, a nie tylko do lokalnej sieci dystrybucyjnej. Dla inwestycji tej wielkości jest to warunek podstawowy, ponieważ sama liczba paneli nie daje jeszcze gwarancji, że wyprodukowany prąd będzie można odebrać.
Trzeba jednak zachować proporcje. Farma nie produkuje energii po zachodzie słońca i nie zastępuje automatycznie elektrowni sterowalnej. Jej pełna wartość rośnie dopiero wtedy, gdy współpracuje z magazynami energii, elastycznym popytem, energetyką wiatrową oraz sprawną siecią.
Jak Witznitz wypada na tle innych wielkich instalacji
Przez kilka lat europejski rekord należał do hiszpańskich farm w Estremadurze. To właśnie tam powstały projekty, które pokazały, jak duży potencjał ma fotowoltaika na obszarach o wysokim nasłonecznieniu. Dziś różnice między czołowymi instalacjami są niewielkie, a w rankingach często mieszają się moc DC, moc AC i całe klastry kilku farm.
| Instalacja | Lokalizacja | Moc | Dlaczego jest istotna |
|---|---|---|---|
| Energiepark Witznitz | Niemcy, Saksonia | około 650 MWp | Największa działająca pojedyncza farma w geograficznej Europie, zbudowana na terenie po kopalni. |
| Francisco Pizarro | Hiszpania, Estremadura | około 590 MW | Jedna z największych farm w Europie, z około 1,5 miliona modułów i powierzchnią około 1300 hektarów. |
| Núñez de Balboa | Hiszpania, Estremadura | około 500 MWp | Wcześniejszy europejski rekordzista, który przez pewien czas wyznaczał skalę dużych farm PV. |
| Cestas Solar Park | Francja, okolice Bordeaux | około 300 MW | Pionierska wielkoskalowa inwestycja, która była największą farmą w Europie po uruchomieniu w 2015 roku. |
| Dama Solar | Rumunia, okręg Arad | około 1,2-1,35 GWp planowane | Projekt, który po uruchomieniu może zdecydowanie wyprzedzić obecne działające instalacje. |
Francisco Pizarro pozostaje szczególnie ciekawym punktem odniesienia. Ma nieco mniejszą moc od Witznitz, ale działa w regionie o lepszym nasłonecznieniu, więc porównanie samej mocy nie mówi jeszcze, która instalacja wyprodukuje więcej energii w konkretnym roku.
Europa ma problem z definicją rekordu
W zestawieniach można znaleźć także turecką elektrownię Kalyon Karapınar o mocy około 1,35 GWp. Jej operator określa ją jako największą elektrownię słoneczną w Europie, a obiekt rzeczywiście jest większy od Witznitz.
Różnica wynika z geografii. Karapınar znajduje się w środkowej Anatolii, czyli w azjatyckiej części Turcji. Jeżeli ranking obejmuje wszystkie inwestycje firmowo lub politycznie przypisywane do rynku europejskiego, Karapınar będzie mocnym kandydatem do pierwszego miejsca. Jeżeli mówimy o obiektach położonych na europejskim kontynencie, odpowiedzią pozostaje Witznitz.
Podobny problem dotyczy klastrów elektrowni. Kilkanaście sąsiadujących farm może mieć łącznie większą moc niż pojedynczy park, ale nie zawsze jest jedną elektrownią w sensie technicznym i własnościowym. Dlatego w rzetelnym tekście trzeba zawsze dopisać, czy porównujemy pojedynczy obiekt, kompleks inwestycji czy cały region.
Dama Solar może wkrótce zmienić europejski ranking
Największą zapowiadaną zmianą jest projekt Dama Solar w zachodniej Rumunii. Instalacja ma powstać w okręgu Arad, blisko infrastruktury przesyłowej łączącej Rumunię z Węgrami. Dokumenty projektu wskazują na około 1,2-1,35 GWp mocy paneli oraz możliwość eksportu około 1,044 GW mocy do sieci.
To ważne rozróżnienie. Projekt ma już istotne decyzje administracyjne i przygotowuje się do budowy, ale nie jest jeszcze działającą elektrownią. Nie można więc przedstawiać go jako aktualnego rekordzisty, choć po uruchomieniu powinien wyraźnie wyprzedzić Witznitz.
Dama Solar pokazuje też, że europejska konkurencja przenosi się na wschód kontynentu. Rumunia ma dużo terenów o dobrym nasłonecznieniu, rosnące potrzeby energetyczne i możliwość wykorzystania funduszy oraz kontraktów wspierających nowe źródła. Jednocześnie tak duża inwestycja wymaga dokładnej oceny wpływu na środowisko, zwłaszcza gdy obejmuje obszary sąsiadujące z terenami Natura 2000.
Czego polski rynek może nauczyć się od największych farm
Najważniejsza lekcja nie brzmi „budujmy jak największe elektrownie”. W Polsce większą wartość może mieć dobrze zaplanowana farma o mocy kilkudziesięciu lub kilkuset megawatów, która ma zapewnione przyłącze, odbiorcę energii i rozsądnie rozwiązane kwestie środowiskowe.
Przy projektowaniu trzeba sprawdzić przede wszystkim warunki przyłączenia, dostępność gruntu, zacienienie, nośność podłoża oraz możliwości bilansowania produkcji. Duża działka bez wolnych mocy przyłączeniowych może okazać się mniej wartościowa niż mniejszy teren położony blisko infrastruktury energetycznej.
W polskich warunkach można orientacyjnie przyjąć, że 1 MWp farmy produkuje około 0,9-1,1 GWh energii rocznie, choć wynik zależy od lokalizacji, ustawienia paneli, technologii i strat systemowych. Dlatego przy ocenie projektu patrzę nie tylko na liczbę megawatów, ale też na uzysk z hektara, koszt przyłączenia i przewidywaną produkcję w zimowych miesiącach.
Duże znaczenie ma również sposób zagospodarowania terenu. Panele można montować na gruntach zdegradowanych, terenach poprzemysłowych, nieużytkach lub w formule agrowoltaiki. Ta ostatnia łączy produkcję energii z rolnictwem, ale wymaga właściwego doboru konstrukcji, wysokości modułów i rodzaju upraw, więc nie sprawdzi się identycznie w każdej lokalizacji.
Rekord mocy to dopiero początek oceny
Na dziś najtrafniejsza odpowiedź brzmi: Energiepark Witznitz w Niemczech jest największą działającą pojedynczą farmą fotowoltaiczną w geograficznej Europie, z mocą około 650 MWp. Jeżeli uwzględnić turecką Anatolię, do dyskusji wchodzi większy Kalyon Karapınar, a po uruchomieniu Dama Solar ranking może ponownie zmienić się na korzyść Rumunii.
Sam rekord jest efektowny, ale dla transformacji energetycznej ważniejsze są powtarzalne rozwiązania. Najlepsze projekty łączą rekultywację terenu, sprawne przyłącze, ochronę przyrody i długoterminowy odbiór energii. Właśnie ten model, a nie sama powierzchnia paneli, będzie decydował o tym, czy europejska fotowoltaika rzeczywiście przełoży się na tańszy i stabilniejszy system energetyczny.
