Aukcje OZE: Jak działają i jak wygrać? Przewodnik eksperta.

Aukcje OZE w Polsce stanowią kluczowy mechanizm wsparcia dla rozwoju odnawialnych źródeł energii, zapewniając inwestorom stabilność i przewidywalność finansową. Zastąpiły one wcześniejszy system zielonych certyfikatów, wprowadzając bardziej efektywne i kontrolowane wsparcie. Z tego artykułu dowiesz się, jak dokładnie działa ten system, jakie są jego zasady, kto może wziąć w nim udział oraz jakie kluczowe pojęcia, jak cena referencyjna, należy zrozumieć, aby skutecznie poruszać się po świecie inwestycji w zieloną energię.

Od zielonych certyfikatów do aukcji: krótka historia wsparcia OZE w Polsce

Polska, podobnie jak wiele krajów europejskich, przeszła znaczącą ewolucję w systemach wspierania odnawialnych źródeł energii. Początkowo, przez wiele lat, dominował system zielonych certyfikatów. Choć miał on swoje zalety, z czasem ujawniły się jego poważne wady. Przede wszystkim, system ten charakteryzował się dużą zmiennością cen zielonych certyfikatów, co wprowadzało ogromną niepewność dla inwestorów. Trudno było przewidzieć rentowność projektów na lata do przodu, co hamowało nowe inwestycje. Dodatkowo, system był podatny na spekulacje i nie zawsze efektywnie wspierał najtańsze i najbardziej efektywne technologie. W odpowiedzi na te wyzwania, a także w celu lepszej kontroli kosztów wsparcia dla państwa, zdecydowano się na wprowadzenie systemu aukcyjnego. Moim zdaniem, była to zmiana niezbędna, aby zapewnić stabilny rozwój sektora OZE.

Główny cel aukcji: stabilność dla inwestorów i kontrola kosztów dla państwa

Wprowadzenie aukcji OZE miało na celu rozwiązanie dwóch kluczowych problemów, z którymi borykał się poprzedni system. Po pierwsze, aukcje mają zapewnić stabilność i przewidywalność dla inwestorów w sektorze OZE. Zwycięzcy aukcji uzyskują gwarancję sprzedaży energii po stałej, z góry określonej cenie przez okres do 15 lat. To daje pewność co do przyszłych przychodów, co jest fundamentalne przy planowaniu długoterminowych inwestycji w energetykę. Po drugie, dla państwa, system aukcyjny to narzędzie do kontroli kosztów wsparcia. Dzięki licytacji, państwo może efektywniej zarządzać budżetem przeznaczonym na OZE, wybierając projekty oferujące najniższe ceny za wyprodukowaną energię. To, z perspektywy publicznych finansów, jest niezwykle ważne.

Na czym polega mechanizm "contract for difference" (kontraktu różnicowego)?

Kluczem do zrozumienia stabilności finansowej, jaką oferują aukcje OZE, jest mechanizm "contract for difference" (CfD), czyli kontraktu różnicowego. W uproszczeniu, polega on na tym, że państwo (a konkretnie Zarządca Rozliczeń S.A.) gwarantuje wytwórcy określoną cenę za energię, którą zaoferował w aukcji. Jeśli rynkowa cena energii elektrycznej (tzw. cena rynkowa lub cena giełdowa) jest niższa niż cena z oferty, którą złożył wytwórca, wówczas państwo pokrywa tę różnicę. Wytwórca otrzymuje więc dopłatę, co gwarantuje mu stabilny przychód. Na przykład, jeśli wygrałeś aukcję z ceną 300 zł/MWh, a rynkowa cena spadnie do 200 zł/MWh, otrzymasz dopłatę 100 zł/MWh. Odwrotnie, jeśli rynkowa cena energii jest wyższa od ceny z oferty, to wytwórca ma obowiązek zwrócić nadwyżkę. Przykładowo, jeśli Twoja cena aukcyjna to 300 zł/MWh, a cena rynkowa wzrośnie do 400 zł/MWh, będziesz musiał zwrócić 100 zł/MWh. Ten mechanizm działa w obie strony, chroniąc zarówno inwestora przed spadkami cen, jak i państwo przed nadmiernym wspieraniem w okresach wysokich cen rynkowych.

Kto może wystartować w aukcji OZE? Kluczowe wymagania dla inwestorów

Niezbędne dokumenty: od promesy koncesji po pozwolenie na budowę

Udział w aukcjach OZE wymaga spełnienia szeregu formalności i posiadania odpowiedniej dokumentacji. To proces, który należy potraktować bardzo poważnie, ponieważ nawet drobne braki mogą skutkować odrzuceniem oferty. Poniżej przedstawiam kluczowe wymagania:

• Promesa koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej: Jest to wstępna zgoda Prezesa URE, która potwierdza, że po spełnieniu określonych warunków inwestor otrzyma koncesję. To jeden z pierwszych i najważniejszych dokumentów.
• Pozwolenie na budowę: Należy posiadać prawomocne pozwolenie na budowę instalacji OZE lub zgłoszenie budowy, jeśli jest wymagane. Bez tego dokumentu projekt nie może ruszyć.
• Warunki przyłączenia do sieci: Inwestor musi dysponować ważnymi warunkami przyłączenia instalacji do krajowej sieci elektroenergetycznej, wydanymi przez operatora sieci dystrybucyjnej (OSD) lub przesyłowej (OSP).
• Wniesienie kaucji aukcyjnej: To zabezpieczenie finansowe, które ma na celu zdyscyplinowanie uczestników aukcji. Wysokość kaucji zależy od mocy instalacji i jest zwracana po spełnieniu warunków umowy.
• Zaświadczenie o wpisie do rejestru wytwórców energii w małej instalacji (dla instalacji do 1 MW): W przypadku mniejszych projektów, zamiast koncesji, wymagany jest wpis do odpowiedniego rejestru.

Jak widać, lista jest długa i wymaga starannego przygotowania. Moje doświadczenie pokazuje, że precyzja w dokumentacji to podstawa sukcesu.

Podział na "koszyki aukcyjne": dlaczego Twoja technologia ma znaczenie?

System aukcyjny OZE w Polsce nie traktuje wszystkich technologii odnawialnych jednakowo. Został on zaprojektowany tak, aby wspierać różne typy instalacji w sposób efektywny i konkurencyjny, dlatego wprowadzono tzw. "koszyki technologiczne" (lub aukcyjne). Oznacza to, że aukcje są organizowane oddzielnie dla grup technologii o podobnej charakterystyce, np.:

• Koszyk dla lądowej energetyki wiatrowej i fotowoltaiki: Często dzielony na instalacje do 1 MW i powyżej 1 MW.
• Koszyk dla biomasy, biogazu: Zazwyczaj są to bardziej stabilne źródła energii, ale z wyższymi kosztami operacyjnymi.
• Koszyk dla hydroenergetyki: Instalacje wodne mają swoją specyfikę i są wspierane w oddzielnym koszyku.

Dlaczego ten podział jest istotny? Ponieważ pozwala na zdrową konkurencję w ramach podobnych technologii. Nie można porównywać kosztów produkcji energii z farmy fotowoltaicznej z kosztami elektrowni biomasowej. Dzięki koszykom, każda technologia ma szansę na uzyskanie wsparcia adekwatnego do swoich specyficznych kosztów i możliwości. To sprawia, że system jest bardziej sprawiedliwy i efektywny w promowaniu różnorodności źródeł OZE.

Instalacje do 1 MW vs. duże farmy: jakie są różnice w zasadach?

W ramach koszyków technologicznych często wyróżnia się również podział ze względu na moc instalacji, najczęściej na projekty do 1 MW i powyżej 1 MW. Różnice w zasadach dotyczą przede wszystkim wymagań formalnych oraz poziomu konkurencji. Dla instalacji do 1 MW, takich jak mniejsze farmy fotowoltaiczne czy pojedyncze turbiny wiatrowe, wymagania są zazwyczaj nieco mniej restrykcyjne (np. zamiast koncesji wystarczy wpis do rejestru). Co więcej, obserwuję, że koszyk dla instalacji do 1 MW cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem. Jest to zrozumiałe, gdyż bariera wejścia dla mniejszych inwestorów jest niższa, a projekty są łatwiejsze do realizacji. Skutkuje to jednak również bardzo wysoką konkurencją i często zaniżaniem cen ofertowych, aby wygrać aukcję. Dla większych farm, powyżej 1 MW, proces jest bardziej złożony, wymaga pełnej koncesji i często większych nakładów kapitałowych, ale potencjalnie oferuje większe wolumeny energii do sprzedaży.

Aukcje OZE krok po kroku: jak wygląda cały proces od A do Z?

Faza 1: Ogłoszenie aukcji przez Prezesa URE na co zwrócić uwagę?

Pierwszym i fundamentalnym krokiem w procesie aukcyjnym jest ogłoszenie aukcji przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Ogłoszenie to jest publikowane na stronie internetowej URE i zawiera wszystkie kluczowe informacje, które inwestor musi wziąć pod uwagę. Znajdziesz tam:

• Wolumen energii: Ile MWh energii w danej technologii ma zostać zakontraktowane.
• Budżet: Maksymalna kwota, jaką państwo przeznaczy na zakup energii w danej aukcji.
• Koszyki technologiczne: Precyzyjne określenie, dla jakich technologii i mocy (np. PV do 1 MW, wiatr powyżej 1 MW) jest organizowana dana aukcja.
• Terminy: Daty i godziny rozpoczęcia oraz zakończenia składania ofert.
• Wymagane dokumenty: Szczegółowa lista wszystkich załączników, które należy złożyć.

Moja rada: dokładne zapoznanie się z ogłoszeniem to absolutna podstawa. Każdy szczegół ma znaczenie i może zadecydować o powodzeniu lub porażce.

Faza 2: Cena referencyjna, czyli Twój punkt odniesienia przy składaniu oferty

Zanim złożysz ofertę, musisz poznać cenę referencyjną. Jest to maksymalna cena, za jaką państwo jest skłonne kupić energię w danej technologii i dla danego koszyka aukcyjnego. Cena referencyjna jest ogłaszana corocznie przez Ministra Klimatu i Środowiska. Jest to niezwykle ważny wskaźnik, ponieważ oferty z ceną wyższą niż referencyjna są automatycznie odrzucane. Nie ma tu miejsca na negocjacje. Inwestorzy muszą więc skalkulować swoją ofertę tak, aby była niższa lub równa cenie referencyjnej, a jednocześnie na tyle konkurencyjna, by wygrać aukcję. To wymaga dogłębnej analizy kosztów i realistycznej oceny rynku.

Faza 3: Składanie ofert przez Internetową Platformę Aukcyjną (IPA)

Składanie ofert odbywa się elektronicznie, za pośrednictwem specjalnie do tego przeznaczonej Internetowej Platformy Aukcyjnej (IPA), zarządzanej przez Prezesa URE. To tutaj inwestorzy wprowadzają swoje dane, informacje o projekcie, proponowaną cenę za 1 MWh oraz załączają wszystkie wymagane dokumenty. Kluczowe jest, aby pamiętać o precyzji i terminowości. System aukcyjny jest bezwzględny spóźnienie nawet o minutę lub brak jakiegoś załącznika może skutkować odrzuceniem oferty. Warto przygotować wszystkie dokumenty z wyprzedzeniem i dokładnie sprawdzić je przed ostatecznym wysłaniem.

Faza 4: Rozstrzygnięcie i ogłoszenie wyników: kto wygrywa i dlaczego?

Po zakończeniu etapu składania ofert następuje ich weryfikacja i rozstrzygnięcie aukcji. Kryteria wyboru są jasne: wygrywają uczestnicy, którzy zaoferowali najniższą cenę za 1 MWh energii. Aukcja jest rozstrzygana poprzez wybór kolejnych najtańszych ofert, aż do wyczerpania określonego w ogłoszeniu wolumenu energii lub budżetu. Oznacza to, że nie wystarczy zaoferować cenę poniżej referencyjnej trzeba być po prostu lepszym od konkurencji. W ostatnich latach obserwuję bardzo wysoką konkurencję, szczególnie w popularnych koszykach, co często skutkuje wygrywaniem aukcji przez oferty ze znacznie niższą ceną niż cena referencyjna. Wyniki aukcji są następnie ogłaszane publicznie przez Prezesa URE.

Strategia wygranej: Jak przygotować konkurencyjną ofertę?

Analiza kosztów a cena referencyjna: jak skalkulować opłacalną stawkę?

Przygotowanie konkurencyjnej oferty to sztuka, która wymaga dokładnej analizy i strategicznego myślenia. Przede wszystkim, musisz przeprowadzić szczegółową analizę własnych kosztów realizacji i eksploatacji projektu (CAPEX i OPEX). Zrozumienie, ile naprawdę kosztuje Cię wyprodukowanie 1 MWh energii, jest fundamentem. Następnie, musisz uwzględnić cenę referencyjną pamiętaj, że Twoja oferta musi być niższa lub równa tej cenie. Jednak samo to nie wystarczy. Jak już wspomniałem, konkurencja jest zacięta, więc musisz celować w cenę, która da Ci przewagę. Moja praktyczna wskazówka: przeanalizuj wyniki poprzednich aukcji, aby zorientować się, jakie były średnie ceny zwycięskich ofert w Twoim koszyku. Często są one znacznie niższe niż cena referencyjna. Pamiętaj, aby znaleźć złoty środek między niską ceną a zachowaniem rentowności projektu. Zbyt niska cena może wygrać aukcję, ale sprawić, że projekt będzie nieopłacalny.

Najczęstsze błędy, które prowadzą do odrzucenia oferty

Niestety, nawet dobrze przygotowane projekty mogą zostać odrzucone z powodu błędów formalnych lub strategicznych. Oto najczęstsze z nich, na które zwracam uwagę moim klientom:

• Przekroczenie ceny referencyjnej: To błąd kardynalny. Oferta z ceną wyższą niż referencyjna jest automatycznie eliminowana.
• Braki formalne w dokumentacji: Brakujące załączniki, niewłaściwe formaty plików, nieaktualne dokumenty to wszystko może skutkować odrzuceniem.
• Niespójność danych: Różnice w danych dotyczących mocy, lokalizacji czy wolumenu energii między różnymi dokumentami.
• Spóźnione złożenie oferty: Platforma aukcyjna jest bezwzględna. Po upływie terminu nie ma możliwości złożenia oferty.
• Zbyt wysoka cena oferty: Nawet jeśli jest poniżej ceny referencyjnej, ale jest zbyt wysoka w stosunku do konkurencji, oferta nie zostanie wybrana.
• Błędy w kalkulacji wolumenu energii: Niewłaściwe oszacowanie ilości energii, którą instalacja będzie w stanie wyprodukować w ciągu 15 lat.

Każdy z tych błędów może kosztować inwestora lata pracy i znaczne środki finansowe. Dlatego dokładność i weryfikacja są kluczowe.

Wyniki poprzednich aukcji: czego możemy się z nich nauczyć?

Analiza wyników poprzednich aukcji OZE to bezcenne źródło wiedzy dla każdego, kto planuje wziąć w nich udział. Z danych publikowanych przez URE możemy wyciągnąć wiele wniosków:

• Trendy cenowe: Zauważalny jest stały spadek cen zwycięskich ofert, zwłaszcza w koszykach dla fotowoltaiki i lądowej energetyki wiatrowej. To świadczy o rosnącej efektywności technologii i zaciętej konkurencji.
• Poziom konkurencji: W niektórych koszykach, szczególnie tych do 1 MW, liczba złożonych ofert jest bardzo wysoka, co przekłada się na konieczność oferowania bardzo niskich cen.
• Dominujące technologie: Fotowoltaika i lądowa energetyka wiatrowa konsekwentnie dominują w wolumenach zakontraktowanej energii, co odzwierciedla ich dojrzałość rynkową i opłacalność.
• Niewykorzystane wolumeny: Czasami zdarza się, że w niektórych koszykach nie udaje się zakontraktować całego oferowanego wolumenu, co może wskazywać na brak wystarczającej liczby konkurencyjnych projektów lub zbyt niską cenę referencyjną.

Moim zdaniem, analiza tych danych powinna być obowiązkowym elementem przygotowań. Pozwala ona realistycznie ocenić swoje szanse i odpowiednio skorygować strategię cenową.

Życie po wygranej aukcji: Prawa, obowiązki i co dalej z Twoją inwestycją?

Gwarancja stałej ceny przez 15 lat: co to oznacza w praktyce?

Wygrana w aukcji OZE to dopiero początek drogi, ale jednocześnie ogromna ulga i stabilność dla inwestora. Gwarancja stałej ceny przez 15 lat, dzięki mechanizmowi "contract for difference", oznacza, że przez ten okres nie musisz martwić się wahaniami cen rynkowych energii. Niezależnie od tego, czy cena na giełdzie spadnie, czy wzrośnie, Twoje przychody z tytułu sprzedaży energii będą przewidywalne i zgodne z ofertą aukcyjną. W praktyce przekłada się to na:

• Stabilne przepływy pieniężne: Ułatwia to planowanie budżetu, spłatę kredytów i reinwestowanie.
• Zwiększoną wiarygodność kredytową: Banki znacznie chętniej finansują projekty z gwarantowanymi przychodami.
• Długoterminowe planowanie: Możesz skupić się na optymalizacji operacyjnej i rozwoju, zamiast na codziennym monitorowaniu rynku.

To właśnie ta stabilność jest głównym magnesem dla inwestorów i fundamentalną zaletą systemu aukcyjnego.

Obowiązek sprzedaży energii i sprawozdawczość wobec URE

Zwycięstwo w aukcji wiąże się nie tylko z prawami, ale i z obowiązkami. Kluczowym jest obowiązek sprzedaży całej wyprodukowanej energii do sieci przez okres 15 lat po cenie zadeklarowanej w ofercie. Wytwórca musi również prowadzić regularną sprawozdawczość wobec Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Obejmuje ona raportowanie danych dotyczących produkcji energii, jej sprzedaży oraz innych istotnych parametrów działania instalacji. Te sprawozdania są kluczowe dla monitorowania efektywności systemu wsparcia i weryfikacji przestrzegania warunków aukcji. Niewywiązanie się z tych obowiązków może skutkować konsekwencjami prawnymi i finansowymi, dlatego należy je traktować z należytą starannością.

Co się dzieje, gdy rynkowa cena energii przewyższa cenę z Twojej oferty?

Wspomniałem już o mechanizmie "contract for difference", ale warto jeszcze raz podkreślić sytuację, gdy rynkowa cena energii jest wyższa niż cena, którą zaoferowałeś w aukcji. W takim scenariuszu, jako wytwórca, jesteś zobowiązany do zwrotu nadwyżki. Oznacza to, że jeśli sprzedajesz energię na rynku po wyższej cenie, niż wynika to z Twojej oferty aukcyjnej, różnica ta musi zostać przekazana Zarządcy Rozliczeń S.A. To zabezpieczenie ma na celu ochronę budżetu państwa przed nadmiernym wspieraniem wytwórców w okresach wysokich cen rynkowych. W praktyce, system ten działa automatycznie, a rozliczenia odbywają się cyklicznie. Z mojej perspektywy, jest to sprawiedliwe rozwiązanie, które balansuje interesy obu stron.

Przyszłość systemu aukcyjnego: Co czeka rynek OZE w Polsce po 2027 roku?

Kierunki zmian i potencjalne nowe modele wsparcia

Obecny system aukcyjny dla OZE, zgodnie z ustawą, ma funkcjonować do końca 2027 roku. To oznacza, że przed nami jeszcze kilka lat jego działania, ale już teraz toczą się intensywne dyskusje na temat przyszłych form wsparcia dla odnawialnych źródeł energii w Polsce po tym terminie. Unia Europejska również ewoluuje w swoich politykach energetycznych, co będzie miało wpływ na kształt krajowych rozwiązań. Możliwe kierunki zmian to m.in.:

• Kontynuacja aukcji, ale w zmienionej formule: Być może z większym naciskiem na elastyczność, magazynowanie energii czy hybrydowe instalacje.
• Wprowadzenie nowych mechanizmów rynkowych: Takich jak np. dwustronne kontrakty PPA (Power Purchase Agreement) jako dominująca forma, z mniejszym udziałem wsparcia publicznego.
• Skupienie na stabilności sieci: Nowe modele mogą bardziej premiować źródła, które przyczyniają się do stabilności systemu energetycznego.

To dynamiczny obszar i z pewnością będziemy świadkami wielu debat i propozycji w najbliższych latach.

Przeczytaj również: Prawo OZE 2025-2026: Kiedy zmiany wejdą w życie? Przewodnik

Czy aukcje OZE nadal będą głównym motorem napędowym transformacji energetycznej?

Biorąc pod uwagę obecne trendy i wyzwania, trudno jednoznacznie stwierdzić, czy aukcje OZE w swojej obecnej formie nadal będą głównym motorem napędowym transformacji energetycznej Polski po 2027 roku. Z jednej strony, system aukcyjny sprawdził się jako narzędzie do szybkiego budowania mocy OZE i efektywnej kontroli kosztów. Z drugiej strony, rynek OZE dojrzewa, a koszty technologii spadają, co może zmniejszyć potrzebę tak silnego wsparcia publicznego. Moim zdaniem, przyszłość będzie należała do bardziej zróżnicowanych modeli, gdzie aukcje mogą nadal odgrywać rolę dla mniej dojrzałych technologii lub projektów o strategicznym znaczeniu, natomiast dla najbardziej konkurencyjnych rozwiązań, takich jak fotowoltaika czy wiatr, dominować będą mechanizmy rynkowe. Kluczowe będzie znalezienie równowagi między zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego, realizacją celów klimatycznych a optymalizacją kosztów dla odbiorców końcowych.