Prawo OZE 2025-2026: Kiedy zmiany wejdą w życie? Przewodnik

W dynamicznie zmieniającym się krajobrazie polskiej energetyki odnawialnej, zrozumienie nadchodzących zmian w przepisach jest kluczowe dla każdego inwestora i prosumenta. Ten artykuł ma za zadanie przedstawić kompleksowy harmonogram i szczegółową analizę najważniejszych nowelizacji ustawy o OZE oraz Prawa Energetycznego, które kształtują rynek na lata 2025-2026. Pozwoli to Państwu na świadome planowanie i podejmowanie strategicznych decyzji w obliczu nowych regulacji.

Krajobraz prawny OZE w 2026 roku: aktualne i nadchodzące zmiany

Polski sektor odnawialnych źródeł energii nieustannie ewoluuje, a jego rozwój jest ściśle powiązany ze zmieniającymi się ramami prawnymi. Rok 2026 zapowiada się jako okres intensywnych modyfikacji, które wpłyną na każdy aspekt działalności od planowania inwestycji, przez procesy przyłączeniowe, aż po systemy wsparcia. W tej sekcji przyjrzymy się zarówno regulacjom, które już weszły w życie, jak i tym, które są w fazie projektowania lub procedowania, mając na uwadze ich wpływ na lata 2025-2026.

Fundament zmian: jak nowelizacja z 2023 roku już teraz wpływa na rynek?

Kluczowym punktem wyjścia dla obecnego krajobrazu prawnego jest nowelizacja ustawy o OZE z 17 sierpnia 2023 r., która weszła w życie 1 października 2023 r. Był to istotny krok w implementacji dyrektywy RED II, wprowadzający szereg zmian. Przede wszystkim, nowelizacja ta objęła wsparcie operacyjne dla istniejących instalacji OZE, co jest ważne dla stabilności finansowej wielu projektów. Zauważalny jest również rozwój rynku biometanu, który zyskał nowe ramy regulacyjne. Istotne zmiany dotknęły także funkcjonowania klastrów i spółdzielni energetycznych, które zyskały większe możliwości działania. Nie można zapomnieć o ułatwieniach dla prosumenta lokatorskiego w budynkach wielorodzinnych oraz o podniesieniu progu mocy instalacji fotowoltaicznej do 150 kW, co znacząco poszerzyło zakres projektów niewymagających pozwolenia na budowę.

Kluczowe terminy, o których warto pamiętać: kiedy wchodzą w życie poszczególne regulacje?

• 1 lipca 2025 r.: To ważna data dla sektora OZE. Wtedy mają wejść w życie przepisy dotyczące systemu wsparcia operacyjnego dla instalacji OZE, zgodnie z nowelizacją z 2023 r. System ten jest dedykowany między innymi elektrowniom wodnym, biomasowym i biogazowym, zapewniając im stabilność finansową.
• 14 grudnia 2024 r.: W tym terminie weszły w życie zmiany w ulgach dla odbiorców przemysłowych, modyfikujące zasady uzyskiwania wsparcia w opłacie OZE. Od 2025 r. wysokość ulgi jest uzależniona od kodu PKD przeważającej działalności przedsiębiorstwa, co wymaga od firm dokładnej analizy ich profilu działalności.

Rewolucja w przyłączaniu do sieci: co oznacza kontrowersyjny projekt UC84 dla inwestorów?

Jednym z najbardziej dyskutowanych i budzących emocje projektów legislacyjnych jest nowelizacja Prawa Energetycznego, znana jako projekt UC84 lub "ustawa sieciowa". Ten kluczowy dokument, przyjęty przez Radę Ministrów i procedowany w Sejmie w styczniu 2026 r., ma na celu odblokowanie potencjału przyłączeniowego i walkę ze spekulacją warunkami przyłączenia. Moim zdaniem, jego wprowadzenie może fundamentalnie zmienić zasady gry dla inwestorów w OZE.

Koniec z "papierowymi projektami"? Cel i główne założenia ustawy sieciowej

Projekt UC84 wprowadza szereg zmian, które mają na celu usprawnienie procesu przyłączania do sieci i eliminację tzw. "papierowych projektów", czyli takich, które blokują moc przyłączeniową bez realnego zamiaru realizacji inwestycji. Główne założenia to:

• Znaczące podniesienie zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej: Z dotychczasowych 30 zł/kW do aż 60 zł/kW. To dwukrotny wzrost, który ma zniechęcić do składania niepoważnych wniosków.
• Wprowadzenie bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku: Niezależnie od wyniku, deweloper będzie musiał ponieść koszt administracyjny, co dodatkowo ma filtrować wnioski.
• Skrócenie ważności warunków przyłączenia: Z obecnych 2 lat do zaledwie 12 miesięcy. To wymusza szybsze działanie i skraca czas na przygotowanie inwestycji.
• Wprowadzenie "kamieni milowych" w umowach przyłączeniowych: Niezrealizowanie określonych etapów projektu w wyznaczonych terminach może grozić rozwiązaniem umowy, co stanowi silną motywację do terminowej realizacji.

Wyższe opłaty i krótsze terminy: jak nowe zasady wpłyną na rentowność inwestycji?

Podniesione zaliczki i bezzwrotne opłaty za rozpatrzenie wniosku, w połączeniu ze skróconymi terminami ważności warunków przyłączenia, stanowią znaczące wyzwanie dla deweloperów. Moim zdaniem, te zmiany, choć mają na celu wyeliminowanie "papierowych projektów", mogą jednocześnie zwiększyć barierę wejścia na rynek dla mniejszych graczy i wpłynąć na rentowność inwestycji. Konieczne będzie posiadanie większego kapitału początkowego oraz precyzyjniejsze planowanie harmonogramu realizacji, aby uniknąć utraty warunków przyłączenia.

Cable pooling 2.0: rozszerzona formuła współdzielenia infrastruktury jako szansa na rozwój

Jednym z pozytywnych aspektów projektu UC84 jest rozszerzenie formuły "cable pooling". Obejmie ona teraz nie tylko współdzielenie infrastruktury przez różne źródła wytwórcze, ale także magazyny energii i inne instalacje. To ogromna szansa na optymalizację wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej, co jest kluczowe w obliczu ograniczonych mocy przyłączeniowych. Dzięki temu rozwiązaniu, inwestorzy będą mogli efektywniej zarządzać energią i zwiększyć elastyczność swoich projektów OZE.

Głosy branży: dlaczego ustawa sieciowa budzi tak skrajne emocje?

Projekt UC84 budzi skrajne emocje w branży OZE, a ja sam obserwuję wiele dyskusji na ten temat. Główne obawy dotyczą ryzyka działania prawa wstecz, co mogłoby dotknąć już rozpoczęte projekty. Istnieje również realna groźba eliminacji mniejszych, polskich deweloperów, którzy mogą nie być w stanie sprostać nowym, wyższym wymogom finansowym i krótkim terminom. Branża podkreśla, że choć cel walki ze spekulacją jest słuszny, to metody mogą być zbyt drastyczne i nieproporcjonalne, prowadząc do koncentracji rynku w rękach największych graczy.

Nowy impuls dla wiatru i biometanu: co wnosi projekt nowelizacji UD332?

Kolejnym ważnym krokiem w rozwoju OZE jest projekt nowelizacji Ustawy o OZE (UD332), który został włączony do Wykazu Prac Rady Ministrów w listopadzie 2025 r. Ten projekt stanowi kolejny etap w implementacji dyrektywy RED III i ma na celu wprowadzenie dalszych usprawnień dla sektora odnawialnych źródeł energii. W mojej ocenie, UD332 może przynieść znaczące przyspieszenie w rozwoju lądowej energetyki wiatrowej i biometanu.

Lądowa energetyka wiatrowa na sterydach: czy Zintegrowane Plany Inwestycyjne odblokują potencjał?

Projekt UD332 ma przynieść rewolucję w rozwoju lądowej energetyki wiatrowej. Kluczowym elementem jest możliwość lokalizowania farm wiatrowych na podstawie Zintegrowanego Planu Inwestycyjnego (ZPI). To rozwiązanie ma na celu znaczące skrócenie procesu inwestycyjnego z obecnych około 7 lat do maksymalnie 2 lat. To ogromna zmiana, która może odblokować potencjał wielu projektów i przyspieszyć transformację energetyczną Polski. ZPI ma zapewnić większą przewidywalność i spójność w planowaniu przestrzennym.

Wirtualny prosument powraca: jak społeczności lokalne skorzystają na farmach wiatrowych?

W projekcie UD332 powraca również koncepcja partycypacji mieszkańców w zyskach z farm wiatrowych, tym razem w formule prosumenta wirtualnego. To bardzo dobra wiadomość dla społeczności lokalnych. Projekt zakłada, że minimalny udział mocy instalacji dla społeczności lokalnych ma wynosić 10%. Oznacza to, że mieszkańcy gmin, na których terenie powstaną farmy wiatrowe, będą mogli stać się współbeneficjentami produkcji energii, co zwiększy akceptację społeczną dla tych inwestycji.

Zielony gaz w systemie: jakie wsparcie przewidziano dla producentów biometanu?

Biometan, jako odnawialne źródło gazu, zyskuje coraz większe znaczenie. Projekt UD332 przewiduje dla niego konkretne wsparcie. Wprowadzenie aukcyjnego systemu wsparcia dla instalacji powyżej 1 MW ma zapewnić stabilność finansową dla większych producentów. Dodatkowo, projekt zakłada ułatwienia w budowie gazociągów bezpośrednich, co ma usprawnić transport biometanu do sieci gazowej i zwiększyć jego dostępność na rynku.

Prosumenci w centrum uwagi: jakie zmiany czekają nas w rozliczeniach i na fakturach?

Prosumenci, będący siłą napędową rozwoju fotowoltaiki w Polsce, również mogą spodziewać się zmian w ramach projektu UD332. Kluczowe jest doprecyzowanie zasad rozliczania depozytu prosumenckiego, co ma rozwiać wątpliwości i zapewnić większą przejrzystość. Ponadto, projekt przewiduje zwiększenie transparentności faktur, co pozwoli prosumentom na lepsze zrozumienie swoich rozliczeń i efektywniejsze zarządzanie zużyciem energii.

Szybsze i sprawniejsze inwestycje? Analiza projektu UC118 wdrażającego dyrektywę UE

Ostatnim z kluczowych projektów legislacyjnych, który zasługuje na naszą uwagę, jest projekt nowelizacji Ustawy o OZE (UC118). Jego głównym celem jest implementacja dyrektywy 2023/2413, co oznacza, że Polska dostosowuje swoje prawo do wymogów Unii Europejskiej. W mojej ocenie, UC118 koncentruje się na uproszczeniu i przyspieszeniu procedur administracyjnych, co jest niezwykle ważne dla efektywnego rozwoju OZE.

Dwa lata na pozwolenie: jak Unia Europejska wymusza skrócenie procedur administracyjnych?

Zgodnie z wymogami dyrektywy UE, projekt UC118 ma na celu drastyczne skrócenie czasu na uzyskanie pozwoleń dla nowych instalacji OZE do 2 lat. Co więcej, dla modernizowanych instalacji ten czas ma zostać skrócony do zaledwie 3 miesięcy. To ambitne cele, które wymuszą na administracji publicznej znaczące usprawnienie procesów. Dla inwestorów oznacza to szybszą realizację projektów i mniejsze ryzyko związane z długotrwałymi procedurami.

Nowe kompetencje instalatorów: dlaczego certyfikacja obejmie magazyny energii i ładowarki?

Wraz z rozwojem technologii OZE, rosną również wymagania wobec instalatorów. Projekt UC118 przewiduje rozszerzenie certyfikacji instalatorów. Szkolenia i certyfikacja obejmą nie tylko montaż, ale także projektowanie systemów OZE, w tym magazynów energii i punktów ładowania. To kluczowe dla zapewnienia wysokiej jakości usług i bezpieczeństwa instalacji, a także dla rozwoju nowych obszarów rynku energetycznego.

Praktyczne konsekwencje zmian: kto zyska, a kto straci na nowym prawie?

Omówione projekty legislacyjne nowelizacja z 2023 r., UC84, UD332 i UC118 tworzą złożony obraz przyszłości polskiego sektora OZE. Ich wprowadzenie będzie miało dalekosiężne konsekwencje dla wszystkich uczestników rynku. W tej sekcji podsumuję, kto może zyskać, a kto będzie musiał zmierzyć się z nowymi wyzwaniami w obliczu tych zmian.

Perspektywa dewelopera: jak przygotować się na nowe wymogi finansowe i administracyjne?

Dla deweloperów OZE nadchodzą czasy, które wymagają szczególnej czujności i adaptacji. Wyższe zaliczki i bezzwrotne opłaty z projektu UC84 oznaczają konieczność posiadania większego kapitału początkowego i dokładniejszej analizy ryzyka. Krótsze terminy ważności warunków przyłączenia i "kamienie milowe" wymuszą sprawniejsze zarządzanie projektami. Jednakże, nie brakuje również szans Zintegrowane Plany Inwestycyjne (ZPI) z UD332 mogą znacząco skrócić procesy dla energetyki wiatrowej, a rozszerzony cable pooling (UC84) otwiera nowe możliwości optymalizacji infrastruktury. Kluczem będzie elastyczność i zdolność do szybkiego reagowania na zmieniające się warunki.

Co to oznacza dla prosumenta i spółdzielni energetycznej?

Prosumenci mogą liczyć na większą transparentność w rozliczeniach depozytu prosumenckiego i na fakturach, co jest efektem projektu UD332. Ułatwienia dla prosumenta lokatorskiego (nowelizacja 2023) to również dobra wiadomość dla mieszkańców budynków wielorodzinnych. Spółdzielnie energetyczne i klastry energii, dzięki zmianom z nowelizacji 2023 r., zyskują stabilniejsze ramy działania i większe możliwości rozwoju, co sprzyja lokalnym inicjatywom energetycznym. Powrót koncepcji wirtualnego prosumenta w UD332, z minimalnym 10% udziałem dla społeczności lokalnych w farmach wiatrowych, to kolejny krok w kierunku partycypacji obywatelskiej w transformacji energetycznej.

Przeczytaj również: Farma fotowoltaiczna w Polsce: Zysk czy ryzyko? Pełna analiza

Przyszłość systemów wsparcia: aukcje, FIT/FIP i wsparcie operacyjne w nowej rzeczywistości

Nowe przepisy wyraźnie kształtują przyszłość systemów wsparcia dla OZE. System wsparcia operacyjnego, planowany do wejścia w życie 1 lipca 2025 r., ma zapewnić stabilność dla istniejących instalacji. Aukcyjny system wsparcia dla biometanu powyżej 1 MW (UD332) to sygnał, że państwo stawia na rozwój tego źródła. Choć nie ma rewolucyjnych zmian w systemach FIT/FIP w tych projektach, ogólny kierunek wskazuje na ewolucję w stronę bardziej rynkowych mechanizmów, uzupełnianych o wsparcie dla technologii strategicznych. Inwestorzy muszą być przygotowani na dynamicznie zmieniające się warunki uzyskiwania pomocy publicznej.